សេចក្ដីផ្ដើម
ព្រឹត្ដិការណ៍ ដែលគេបានដឹង បានឃើញក្នុងពេលដេកលក់ ហៅថាសុបិនឬកាយល់សប្តិ ។
សុបិន ឬការយល់សប្តិភាគច្រើនកេយកជាការមិនបានទេ មិនពិតដូចបានដឹងបានឃើញមិន គូរកើតទុក្ខ ព្រូយបារម្ភ ឬ ភ្ញាក់ផ្អើលអ្វីទេ។ប៉ុន្តែយូៗសុបិន ឬការយល់សប្តិខ្លះ មានសេចក្តីពិត អាចយកជាការបាន ឬជាប្រផ្នូលឲ្យគេយល់ ដឹងនូវអ្វីដែលបម្រុងនឹងកើតឡើងក្នុងអនាគត កាលបានដូចជាមហាសុបិន្ត១៦ របស់ព្រះបាទបសេទិកោសលជាដើម។មហាសុបិន្ត១៦នេះមិនមែនជាពុទ្ធទំនាយទេ ព្រោះព្រះពុទ្ធ មិនមែនជាអ្នកទស្សទាយទេ ទាំងព្រះអង្គជាអ្នកហាមឃាត់មិនឲ្យភិក្ខុសង្ឃរកស៊ីទស្សទាយផង។ជាធម្មតាអ្នកទស្សទាយគេគន់គូររកថ្ងៃលិចថ្ងៃអណ្តែត ប្ញក្សពាវេលាល្អ រកគូស្រករប្តីសីរួមរក្សមេត្រីសុខសប្បាយរកស៊ី មានបានកើតកាលវាលគុម្ពត្រជាក់ត្រជុំមានជោកមានជយសិរីសួស្តីដូចនេះជាដើមឯព្រះពុទ្ធមិនដូចនោះទេសេក្តីនៃមហាសុបិន្តក៏មិនមែនដូចនោះដែរគ្រាន់តែជាការបកស្រាយអត្ថធិប្បាយពន្យល់នូវអត្ថនយនៃមហាសុបិន្តតែប៉ុណោ្ណះដូចនេះមិនគួរប្រើពាក្យថាពុទ្ធទំនាយប្ញយល់ថាជារឿងដែលព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ទាយទុកមកនោះទេ។សុបិន្ត(អ្នកខ្លះនិយាយជាសុបិន្តនិមិត្ត)ប្ញការយល់សប្តិនេះទោះបីពិតក្តីដរាបណានៅ មានមនុស្សដរាបនៅតែមានសុបិនប្ញ ការយល់សប្តិ មនុស្សនៅតែមិនស្រឡះចិត្តក្នុងរឿងសុបិន្តនេះដដែល។ដើម្បីជួយបំភឺ្លរឿងសុបិន្តនេះ និងដើម្បីជួយទប់ហេតុនៃប្រផ្នូលនោះកុំឲ្យវាដើរលឿនខ្លាំងពេកទើបខ្ញុំសរសេររឿងនេះឡើង។ខ្ញុំសង្ឃឹមថាកូនសៀវភៅនេះនឹងបានជាប្រយោជន៍ខ្លះដល់លោកអ្នកអានជាពុំខាន។ នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។ មហាសុបិន្តជាតក ាឧសភា រុក្ខា គាវិយោ គវា ច អស្សោ កំសោ សិគាលី ច កុម្ភោ បោក្ខរណី ច អបាកចន្ទនំ លាវូនិ សីទន្តិ សិលា ប្លវន្តិ មណ្ឌូកិយោ កណ្ហសប្បេ គិលន្តិ កាកំ សុវណ្ណា បរិវារយន្តិ តសា វកា ឯឡកានំ ភយា ហិ វិប្បរិយាយោ វត្តតិ នយិធមត្តីតិ។គោឧសភទាំងឡាយ ១ឈើទាំងឡាយ ១មេគោទាំងឡាយ១គោឈ្មោលទាំងឡាយ១សេះ១ ភាជន៍មាស១មេចចក១ក្អម១ស្រះបាក្ខរណី១បាយឆៅ១ ខ្លឹមចន្ទន៍១ផ្លែឃ្លោកទាំងឡាយលិច១ថ្មទាំងឡាយអណ្តែត១មេកង្កែបទាំងឡាយខាំពស់វែកទាំងឡាយ១រាជហង្សទាំងឡាយចោមរោមក្កែក១ខ្លាដំបងទាំងឡាយភ្ញាក់ផ្អើលព្រោះខ្លាចពពែទាំងឡាយ១បរិយាយដ៏ចំឡែកប្រព្រឹត្តទៅមិនមានក្នុងកាលឥឡូវនេះទេ។អត្ថកថា សង្ខេប ក្នុងរាត្រីមួយ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ព្រះរាជាក្រុងសាវត្ថី រាជធានីនៃដែនកោសល វេលាបឆ្ឆិមយាមជិតភ្លឺ ព្រះអង្គបានទតឃើញ ព្រះសុបិន្តនិមិត្ត១៦ប្រការដ៏ចំឡែកអស្ចារ្យ។ព្រះរាជា ទ្រង់តក់ស្លុតរន្ធត់ព្រះទ័យខ្លាំងណាស់បានត្រាស់ត្រាប់រឿងសុបិន្តនិមិត្តទាំងអស់នោះ ដល់បុរោហិតទាំងឡាយក្នុងព្រះរាជដំណាក់ដើម្បីទស្សន៍ទាយថ្វាយសេចក្តីនៃសុបិន្តនោះ។បុរោហិតទាំងឡាយនោះគ្មានដឹង គ្មានយល់អ្វីទេ ហេតុតែចង់បានលាភសក្ការះ នាំគ្នាក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះសម្មតិទេព សុបិន្តនោះមិនល្អទេ ព្រះអង្គនឹងត្រូវជួយអន្តរាយ ៣ប្រការគឺ ៖១-អស់រាជសម្បិត្តិ ២-មានព្រះរោគគាពាធធ្ងន់៣-ទ្រង់សោយព្រះទិវង្គត ទាំង៣ យ៉ាងនេះឯណានីមួយ ហើយត្រាស់ទូលថ្វាយការណែនាំ ធ្វើពីធីសម្លាប់សត្វ និង វត្ថុផ្សេងៗ មួយមុខ៤។ដើម្បីបូជាយញ្ញ រំដោះព្រះគ្រោះនោះ។ព្រះរាជាព្រួយេព្រះទ័យពេក ទ្រង់ជឿ បានត្រាស់បពា្ជឲ្យគេចាត់ចែងរៀបចំធ្វើពិធីបូជាយញ្ញ អស់ប៉ុន្មានកុំគិត ឲ្យតែបានរួចពីគ្រោះថ្នាក់។ពួកបុរោហិត បានឧកាសជាក់ ក៏នាំគ្នាចាត់ចែងធ្វើពិធីនោះ តាមកលឧបាយរបស់ខ្លួន យ៉ាងគគ្រឹកគគ្រេង។ពេលនោះព្រះនាងមល្លិកាទេវី បានជ្រាបហេតុការណ៍នោះក៏ចូលទៅគាល់ ព្រះបាទបសេទិកោសល ក្រាបទូលថា ព្រះអង្គមិនគួរប្រញាប់ប្រញាល់ធ្វើពិធីបូជាយញ្ញនេះទេ គួរតែស្តេចយាងទៅគាល់ព្រះទសពលសម្មាសម្ពុទ្ធសិន ព្រោះក្នុងលោកនេះព្រមទាំងទេវលោក គ្មានបុគ្គលណា គ្មានព្រាហ្មណ៍ណា យល់ដឹង ហេតុការណ៍ជ្រៅជ្រះច្បាស់ប្រាកដ ដូចជាព្រះពុទ្ធទេ។ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ អាចនឹងជួយដោះស្រាយបាន ឬក៏អាចនឹងដោះស្រាយរឿងដែលធ្ងន់ឲ្យស្រាលបាន។តាមការណែនាំរបស់ព្រះនាងមល្លិកាទេវីព្រះបាទបសេនទិកោសល ស្តេចយាងទៅគាល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក្រាបបង្គំទូលថ្វាយ នូវសុបិននិមិត្តទាំឡាយ១៦ប្រការ ដោយសព្វគ្រប់។ព្រះចមភពសម្មាសម្ពុទ្ធ ត្រាស់តបថា មហាបពិត្រហេតុការណ៍ដ៏អាក្រក់នេះ នឹងកើតមានពិតប្រាកដណាស់តែមិនមានចំពោះព្រះអង្គ និង ដែនដីរបស់ព្រះអង្គទេ នឹង កើតមានដល់មនុស្សលោកទូទៅ និង ដល់សាសនារបស់ព្រះតថាគត ក្នុងអនាគតកាលនោះ។មហាសុបិន ១៦ រូបការ ១-ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទូលបង្គំឃើញសុបិននិមិត្តដូចនេះ មានគោឧសភ៤ពណ៌ដូចផ្កាអញ្ជ័ន រត់បក់រពីទិសទាំង៤ សំដៅត្រង់មកកាន់វាលមេរុ ធ្វើអាការះដូចជានឹងជល់គ្នា លុះមហាជនឃើញហើយមកប្រជុំគ្នានឹងមើលគោជល់គ្នា គោឧសភទាំង៤នោះ ក៏សំដែងអាការះហាក់បីដូចជានឹងជល់គ្នា បន្លឺសំឡេងខ្ទរខ្ទារអួតដាក់គ្នារោទ៍អឹងកង ហើយក៏បែកគ្នាត្រឡប់ទៅវិញ ដោយមិនបានជល់គ្នាទេ។តើសុបិននេះ នឹងកើតមានផលដូចម្តេចដែរ។ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ត្រាស់តបថា មហាបពិត្រ ផលនៃសុបិនតាំងនៅក្នុងទសពិធរាជធម៌ នាម៉ឺនមុខមន្រ្តី អ្នករាជការ អ្នករដ្ឋការមិនប្រកាន់ធម៌មិនគោរពច្បាប់ ប្រជារាស្រ្តមិនមានសីលធម៌ សូម្បីសមណជីព្រាហ្មណ៍ ក៏មិនប្រព្រឹត្តធម៌វិន័យដែរ បុណ្យកុសលសាបរលាបទៅបាបអកុសលចេះតែចម្រើនឡើង ស្រុកទេសនឹងកើតវិប្បរិតផ្សេងៗកើតចំបាំងរាំងជល មេឃមីអួរអាប់ ខ្លៅងងឹតជុំជិត មកពីទិសទាំង៤ហាក់ដូចជានឹងធ្លាក់ភ្លៀង ប៉ុន្តែអត់មានភ្លៀងធ្លាក់សោះដូចជាគោឧសភ មានអការះដូចេជានឹងជល់គ្នា តែមិនបានជល់គ្នាដូចនោះដែរ។ធម៌ដែលគួរគិត មានភ្លៀង អត់ភ្លៀង មិនទៀងទៅតាមច្បាប់ធម្មជាតិ ច្បាប់ព្រះត្រៃលក្ខណ៍។ស្រុកទេសពីដើម ក៏មានភ្លៀង រាំងភ្លៀង ស្រុកទេសឥឡូវ ក៏មានភ្លៀងរាំងភ្លៀង ស្រដៀង គ្នាដែរ។ប៉ុន្តែ មនុស្សឥឥឡឥឡូវ មិនសូវកាន់ធម៌ មានលោភៈ ទោសៈ មោហៈ ច្រើនជាងមនុស្សពីដើម អំពើរបស់អ្នកមានកិលេសអស់នោះ អាចធ្វើឲ្យចង្វាក់នៃការមិនទៀងកាន់តែញឹកកាន់តែខ្លាំងឡើងថែមទៀត។ឧទាហរណ៍ ការសាកល្បងគ្រាប់បែកបរមាណូផ្សេងៗ ការកាប់ព្រៃឈើ។ល។ទាំងអស់នេះអាចធ្វើឲ្យធម្មជាតិប្រែប្រួល មានឥទ្ធិពលដល់ការរាំងភ្លៀង ឬមានភ្លៀង មានទឹកជំនន់បានដែរ។សព្វថ្ងៃនេះ ស្រុកខ្មែរយើងគេកំពុងតែកាប់ព្រៃឈើអស់ច្រើនពេកណាស់កាប់ឈើពាយអស់ ទាល់តែពួកបរទេសខ្លៈគេភ័យគេជួយរកឧបាយទប់ទល់ម្លឹងហើយខ្មែរខ្លួនឯង ត្រឡប់ប្រឹងកាប់ឈើទ្វេឡើងថែមទៀតរហូតដល់ឆ្លៀតកែច្បាប់ដែលធ្លាប់តែដាក់ព្រៃឈើក្នុងក្រសួងកសិកម្មមកនៅក្រោមក្រសួងការពារប្រទេសវិញនេះជាការមួយចម្លែងគួរឲ្យគិត.....។២-ព្រះបាទបសេនទិកោសលក្រាបទូលសុបិនទី២ថាបពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើនទូលព្រះបង្គំបានឃើញដើមឈើតូចៗគុម្ភឈើតូចៗកំពស់១ចំអាមខ្លៈកំពស់១ហត្ថខ្លៈមានផ្កាមានផ្លែទៅតាមគ្នាតើសុបិននេះនឹងប្រាកដផលដូចម្ដេចដែរ?ព្រះពុទ្ធជាម្ជាស់ត្រាស់តបថាមហាបពិត្រក្នុងអនាគតកាលវែងឆ្ងាយឯនោះមនុស្សលោកមានសីលធម៌ទ្រុធទ្រោមមានកិលេសចំរើនឡើងមានរាគៈសេចក្តីត្រេកត្រអាលស្រើបស្រាលកាន់តែខ្លាំងឡើងកុមារីមានវ័យក្មេងៗចេះទដាក់ទងស្នេហាជាមួយបុរសមានរដូវមានផ្ទៃពោះតាំងពីតូចៗទៅតាមគ្នា។ការដែលកុមារីតូចៗមានរដូវដូចដើមឈើតូចៗមានផ្កាកុមារីមានបុត្តធីតាដូចដើមឈើតូចៗមានផ្លែដូចនោះដែរ។ ធម៌ដែលគួរគិត មនុស្សបុថុជ្ជនមានកិលេសក្រាស់ស្រាប់ទៅហើយបន្ថែមទៅលើនេះទៀតមានមនុស្សអប្រិយមួយចំនួនឆ្លៀតសប្បាយឆ្លៀតរកចំណេញលើឈាមមលើទឹកភ្នែកអ្នកដ៏ទៃខំផ្សព្វផ្សាយតុបតែងអូសទាញធ្វើឲ្យមនុស្សកាន់តែស្រើបស្រាលខ្លាំងឡើងអ្នកខ្លះត្រូវគេចាប់បង្ខំចាប់រំលោភចាប់ពង្រត់យកទៅធ្វើពេស្យាកម្មមិនត្រឹមតែកុមារីទេមានកុមារាផងដែរនាំឲ្យស្រុកទេសរឹតតែមានបព្ហាស្មុគ្រស្មាញថែមទៀតអ្នកដឹកនាំជាតិគួរចាប់អារម្មាណ៍ផង។៣-ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក្រាបទូលសុបិនទី៣ថាបពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើនទូលព្រះបង្គំបានឃើញមេគោធំៗមកសុំបៅទឹកដោះពីកូនគោតូចៗដែលទើបនឹងកើតក្នុងថ្ងៃនេះតើសុបិននេះនឹងប្រាកដផងដូចម្តេចដែរ?ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់តបថាបពិត្រក្នុងអនាគតកាលមនុស្សនឹងលះបង់ជេដ្ឋាបចាយិកកម្មគឺការគោរពឪនលំទោនដល់ចាស់ទុំត្រកូលរៀមច្បងសូម្បីតែមាតាបិតារបស់ខ្លួនក៏គេមិនសូវគោរពបូជាដែរគេចង់ឲ្យសំពត់អាវបាយទឹកនំចំណីគេឲ្យគេមិនចង់គេធ្វើព្រងើយស្រេចនឹងចិត្តគេ។មនុស្សចាស់ៗមាតាបិតាដែលធ្វើការងារចិញ្ចិមជីវិតខ្លួនទើបគេឲ្យចំណីអាហារបរិភោគដូចជាមេគោធំៗសុំបៅដោះកូនគោតូចៗដូចនោះដែរ។ធម៌ដែលគួរគិត កូនមិនចិញ្ចិមមាតាបិតាចាប់មានខ្លះៗតាំពីសម័យព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់គង់ព្រះជន្ម(ធរមាន)នៅម្លេះ។មានដំណាលថាក្នុងក្រុងសាវត្ថីមានព្រាហ្មណ៍ចាស់ម្នាក់(បរិជិណ្ណព្រាហ្មណ៍)មានកូនប្រុស៤នាក់គាត់បានចែកទ្រព្យឲ្យគេក្នុងកូនម្នាក់ៗ១សែនកហាបណៈក្រោយពីនាងព្រាហ្មណីជាភរិយាស្លាប់ទៅតាព្រាហ្មណ៍នៅសល់ទ្រព្យ៤សែនកហាបណៈទៀត។កូនគេគិតគ្នាថាបើឪពុករកប្រពន្ធទៀតទ្រព្យទាំងអស់នឹងបានទៅជាប្រពន្ធដូចនេះយើងត្រូវអញ្ជើញគាត់មកនៅជាមួយហើយស្នើសុំឲ្យគាត់ចែកទ្រព្យដែលនៅសល់ទាំងអស់មកទៀត.....។តាព្រាហ្មណ៍ចាស់ក៍លក់ខ្លួនព្រមធ្វើតាមកលឧបាយរបស់កូនមែនគាត់នៅជាមួយកូនច្បងបាន១អាទិត្យកូនប្រសារក៏និយាយឡើងថាឪចែកទ្រព្យស្មើតែគ្នាប៉ុន្តែនៅតែផ្ទះខ្ញុំប្រហែលជាមិនដឹងផ្លូវទៅកាន់ផ្ទះកូនខ្ញុំឯទៀតទេចលទៅគាត់ក៏ចុះពីផ្ទះនេះទៅរកផ្ទះកូន១ទៀតគេក៏និយាយតែរបៀបនេះគ្រប់តែផ្ទះទីបំផុតគាត់ក៏ត្រូវចុះចេញពីផ្ទះកូនដើរសុំទានគេស៊ីដូចជាសេះចាស់ដែលគេបោះបង់ចោលដូចនោះ។នេះជាមេរៀនមួយមាតាបិតាត្រូវចេះលៃលកកំចាក់កៅអួវទាំងអស់ប្រយ័ត្នបោសគូថ....។សូមជម្រាបបន្ថែមថាមាតាបិតាត្រូវកែទំលាប់ខ្លះកុំអាងថាខ្លួនជាបុព្វការីហើយមានតណ្ហាចេះតែទាមទារអនន្តគុណពីកូនកុំចេះតែនិយាយរអ៊ូរទាំមិនឈប់ឈរច្រើនពេកព្រោះកូនចៅឥឡូវគេប្រកាន់ថាគេធំហើយ គេចេះដឹងច្រើនហើយត្រូវទុកឲ្យគេដោះស្រាយខ្លួនគេខ្លះចុះ។រីឯកូនចៅវិញកុំមានវិជ្ជាច្រើនជ្រុលរហូតដល់អវិជ្ជាបិទបាំងមិនឲ្យឃើញគុណមាតាបិតាប្រយ័ត្នមានវិប្បដិសារីស្តាយក្រោយព្រោះក្នុងលោកនេះគ្មានព្រះព្រហ្មណាមកបង្កើតយើងទេព្រះព្រហ្មគឺមាតាបិតានេះជាអ្នកប្ឪង្កើតយើងខុសឆ្គងល្ងង់ខ្លៅម្តេចម្តា កុំប្រមាថគាត់ប្រយ័ត្នឲ្យមែនទែនគ្មានអ្វីជួលជុលវិញបានទេ។ ៤-ព្រះបាទបសេនទិកោសលក្រាបទូលសុបិនទី៤ថាបបិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើនទូលព្រះបង្គំបានឃើញពួកគេបោះបង់ចោលគោធំៗដែលមានកម្លាំងល្អៗមានការហ្វឹកហាត់ស្ទាត់ជំនាញហើយគេមិនយកទៅទឹមបរទេះទេគេចូលចិត្តទឹមតែគោក្មេងតូចៗដែលមិនទាន់ស្ទាត់ជំនាញទៅវិញគោក្មេងតូចៗអស់នោះវាអូសរទេះមិនរួចវារលាស់នឹមចោលហើយឈរនៅស្ងៀមរទេះក៏ត្រូវតាំនៅនឹងមួយកន្លែងទៅមុខពុំរួចតើសុបិននេះនឹងប្រាកដផលដូចម្តេចដែរ?ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់តបថាមហាបពិត្រក្នុងអនាគតកាលអ្នកដឹកនាំប្រទេសជាតិគេមិនតែងតាំងអ្នកប្រាជ្ញរាជបណ្ឌិតអ្នកចេះ អ្នកដឹង ឲ្យទទួលមុខតំណែង ឬ កាន់ការមានមុខនាទីអ្វីសំខាន់ទេ គេយកតែគ្នាគេ គេជ្រើសរើសតែក្មេងៗមិនទាន់មានការពិសោធន៍ឲ្យធ្វើការជំនួសចាស់ៗវិញ ពួកក្មេងៗទៅមុខមិនរួចការងារក៏គាំង។ពួកចាស់ៗ អ្នកប្រាជ្ញ រាជបណ្ឌិតក៏អាក់អន់ចិត្តព្រោះគេទុកពួកខ្លួននៅក្រៅបញ្ជី ម្លោះហើយប្រទេសជាតិខ្វះសាមគ្គីទៅមុខមិនរួចរឹតតែចុះដុនដាបជាលំដាប់ទៅ.......។ធម៌ដែលគួរគិតសព្វថ្ងៃនេះប្រទេសមួយចំនួនដោយឡែកពួកប្រទេសមិនជឿនលឿនដូចប្រទេសខ្មែរជាដើមគេនាំគ្នាធ្វើការតាមទំនងនៃមហាសុបិនរបស់ព្រះបាទបសេនទិកោសលនោះហើយ។គេមិនសូវរើសមនុស្សយកធ្វើការតាមសមត្ថភាពតាមចំណេះវិជ្ជាប៉ុន្មានទេគេច្រើនគិតគួរដល់គ្រួសារបក្សពួកឬមនុស្សជំនាន់ថ្មី។ឯមនុស្សជំនាន់ចាស់គេថាកែមិនកើតទេ....ត្រូវតែយកក្មេងៗជំនាន់ថ្មីទើបស្អាតស្អំ។រឿងគ្រួសារ និង បក្សពួកក៏យាងនោះដែរគេថាបើយកមនុស្សមិនមែនគ្រួសារឬបក្សរបស់គេតើទុកចិត្តដូចម្តេចកើត?សូម្បីតែក្នុងបក្សជាមួយគ្នាបើអ្នកឯងមិនចេះអែបអបរេរាន រេរាយ ក៏ត្រូវតែបង្អង់សិនដែរ។ចំពោះអ្នកដែលឥតមានបក្សពួកជាមួយគេសោះកុំសូវសង្ឃឹមពេក យូរៗទើបមានគេរើសអ្នកចេះទៅបម្រើអ្នកប្រសប់ដើម្បីធ្វើតាមបង្អាប់គេតែប៉ណ្ណោះ។បើការងារជាតិក្លាយទៅជាសម្បត្តិរបស់គ្រសាររបស់បក្សទៅហើយរទេះមុខជាមិនជាទៅមុខប៉ុន្មានទេហើយសាមគ្គីភាពជាតិក៏មិនរឹងមាំដែរ។ហេតុនេះត្រូវតែមានសេចក្តីស្មោះត្រង់ត្រូវតែបើកទូលាយត្រូវតែប្រមូលគ្រប់កម្លាំងទាំងអស់ទើបអាចកសាងការពារជាតិបាន។៥-ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក្រាបទូលសុបិនទី៥ថាបពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើនទូលព្រះបង្គំបានឃើញសេះមួយមានមាត់ពីរមហាជនយកស្មៅបញ្ចុកមាត់ទាំងពីរនៃសេះនោះមាត់ទាំងពីរនោះក៏ចេះ តែស៊ីស្មៅទាំងពីរចំណែកនោះទៅតើសុបិននេះនឹងប្រាកដផលដូចម្តេចដែរ?ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់តបថាមហាបពិត្រក្នុងកាលអនាគត អ្នកដឹកនាំប្រទេសមិនតាំងនៅក្នុងធម៌រមែងតែងតាំងក្នុងធម៌ រមែងតែងតាំងមនុស្សដែលលុះក្នុងអំណាចនៃអំណាចនៃអគតិធម៌ឲ្យធ្វើជាចៅក្រមនោះមិនធ្វើតាមច្បាប់ទេបែជាស៊ីសំណូកសូប៉ាន់ដើមចោទក៏ស៊ីចុងចម្លើយឲ្យក៏ស៊ីស៊ីតែទាំងពីរខាងដល់ពេលកាត់សេចក្តីកាត់តែផ្តេសផ្តាសតាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួនម្លោះហើយប្រជាជនកើតទុក្ខលំបាកក្តៅក្រហាយ ជាអនេកប្បការ។ ធម៌ដែលគួរគិត បើតាមព្យព្ជានៈមានតែពួកតុលារការពួកចៅក្រមទេដែលអាចប្រព្រឹត្តដូចនេះទៅកើតប៉ុន្តែតាមអត្ថវាហាក់ដូចជាមិនដូចជាមិនដូចនោះទេអ្នករាជការណាអ្នករដ្ឋការណក៏ដោយសូម្បីផ្នែករដ្ឋបាលក៏ដែរបើសាច់រឿង
សុបិន ឬការយល់សប្តិភាគច្រើនកេយកជាការមិនបានទេ មិនពិតដូចបានដឹងបានឃើញមិន គូរកើតទុក្ខ ព្រូយបារម្ភ ឬ ភ្ញាក់ផ្អើលអ្វីទេ។ប៉ុន្តែយូៗសុបិន ឬការយល់សប្តិខ្លះ មានសេចក្តីពិត អាចយកជាការបាន ឬជាប្រផ្នូលឲ្យគេយល់ ដឹងនូវអ្វីដែលបម្រុងនឹងកើតឡើងក្នុងអនាគត កាលបានដូចជាមហាសុបិន្ត១៦ របស់ព្រះបាទបសេទិកោសលជាដើម។មហាសុបិន្ត១៦នេះមិនមែនជាពុទ្ធទំនាយទេ ព្រោះព្រះពុទ្ធ មិនមែនជាអ្នកទស្សទាយទេ ទាំងព្រះអង្គជាអ្នកហាមឃាត់មិនឲ្យភិក្ខុសង្ឃរកស៊ីទស្សទាយផង។ជាធម្មតាអ្នកទស្សទាយគេគន់គូររកថ្ងៃលិចថ្ងៃអណ្តែត ប្ញក្សពាវេលាល្អ រកគូស្រករប្តីសីរួមរក្សមេត្រីសុខសប្បាយរកស៊ី មានបានកើតកាលវាលគុម្ពត្រជាក់ត្រជុំមានជោកមានជយសិរីសួស្តីដូចនេះជាដើមឯព្រះពុទ្ធមិនដូចនោះទេសេក្តីនៃមហាសុបិន្តក៏មិនមែនដូចនោះដែរគ្រាន់តែជាការបកស្រាយអត្ថធិប្បាយពន្យល់នូវអត្ថនយនៃមហាសុបិន្តតែប៉ុណោ្ណះដូចនេះមិនគួរប្រើពាក្យថាពុទ្ធទំនាយប្ញយល់ថាជារឿងដែលព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ទាយទុកមកនោះទេ។សុបិន្ត(អ្នកខ្លះនិយាយជាសុបិន្តនិមិត្ត)ប្ញការយល់សប្តិនេះទោះបីពិតក្តីដរាបណានៅ មានមនុស្សដរាបនៅតែមានសុបិនប្ញ ការយល់សប្តិ មនុស្សនៅតែមិនស្រឡះចិត្តក្នុងរឿងសុបិន្តនេះដដែល។ដើម្បីជួយបំភឺ្លរឿងសុបិន្តនេះ និងដើម្បីជួយទប់ហេតុនៃប្រផ្នូលនោះកុំឲ្យវាដើរលឿនខ្លាំងពេកទើបខ្ញុំសរសេររឿងនេះឡើង។ខ្ញុំសង្ឃឹមថាកូនសៀវភៅនេះនឹងបានជាប្រយោជន៍ខ្លះដល់លោកអ្នកអានជាពុំខាន។ នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។ មហាសុបិន្តជាតក ាឧសភា រុក្ខា គាវិយោ គវា ច អស្សោ កំសោ សិគាលី ច កុម្ភោ បោក្ខរណី ច អបាកចន្ទនំ លាវូនិ សីទន្តិ សិលា ប្លវន្តិ មណ្ឌូកិយោ កណ្ហសប្បេ គិលន្តិ កាកំ សុវណ្ណា បរិវារយន្តិ តសា វកា ឯឡកានំ ភយា ហិ វិប្បរិយាយោ វត្តតិ នយិធមត្តីតិ។គោឧសភទាំងឡាយ ១ឈើទាំងឡាយ ១មេគោទាំងឡាយ១គោឈ្មោលទាំងឡាយ១សេះ១ ភាជន៍មាស១មេចចក១ក្អម១ស្រះបាក្ខរណី១បាយឆៅ១ ខ្លឹមចន្ទន៍១ផ្លែឃ្លោកទាំងឡាយលិច១ថ្មទាំងឡាយអណ្តែត១មេកង្កែបទាំងឡាយខាំពស់វែកទាំងឡាយ១រាជហង្សទាំងឡាយចោមរោមក្កែក១ខ្លាដំបងទាំងឡាយភ្ញាក់ផ្អើលព្រោះខ្លាចពពែទាំងឡាយ១បរិយាយដ៏ចំឡែកប្រព្រឹត្តទៅមិនមានក្នុងកាលឥឡូវនេះទេ។អត្ថកថា សង្ខេប ក្នុងរាត្រីមួយ ព្រះបាទបសេនទិកោសល ព្រះរាជាក្រុងសាវត្ថី រាជធានីនៃដែនកោសល វេលាបឆ្ឆិមយាមជិតភ្លឺ ព្រះអង្គបានទតឃើញ ព្រះសុបិន្តនិមិត្ត១៦ប្រការដ៏ចំឡែកអស្ចារ្យ។ព្រះរាជា ទ្រង់តក់ស្លុតរន្ធត់ព្រះទ័យខ្លាំងណាស់បានត្រាស់ត្រាប់រឿងសុបិន្តនិមិត្តទាំងអស់នោះ ដល់បុរោហិតទាំងឡាយក្នុងព្រះរាជដំណាក់ដើម្បីទស្សន៍ទាយថ្វាយសេចក្តីនៃសុបិន្តនោះ។បុរោហិតទាំងឡាយនោះគ្មានដឹង គ្មានយល់អ្វីទេ ហេតុតែចង់បានលាភសក្ការះ នាំគ្នាក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះសម្មតិទេព សុបិន្តនោះមិនល្អទេ ព្រះអង្គនឹងត្រូវជួយអន្តរាយ ៣ប្រការគឺ ៖១-អស់រាជសម្បិត្តិ ២-មានព្រះរោគគាពាធធ្ងន់៣-ទ្រង់សោយព្រះទិវង្គត ទាំង៣ យ៉ាងនេះឯណានីមួយ ហើយត្រាស់ទូលថ្វាយការណែនាំ ធ្វើពីធីសម្លាប់សត្វ និង វត្ថុផ្សេងៗ មួយមុខ៤។ដើម្បីបូជាយញ្ញ រំដោះព្រះគ្រោះនោះ។ព្រះរាជាព្រួយេព្រះទ័យពេក ទ្រង់ជឿ បានត្រាស់បពា្ជឲ្យគេចាត់ចែងរៀបចំធ្វើពិធីបូជាយញ្ញ អស់ប៉ុន្មានកុំគិត ឲ្យតែបានរួចពីគ្រោះថ្នាក់។ពួកបុរោហិត បានឧកាសជាក់ ក៏នាំគ្នាចាត់ចែងធ្វើពិធីនោះ តាមកលឧបាយរបស់ខ្លួន យ៉ាងគគ្រឹកគគ្រេង។ពេលនោះព្រះនាងមល្លិកាទេវី បានជ្រាបហេតុការណ៍នោះក៏ចូលទៅគាល់ ព្រះបាទបសេទិកោសល ក្រាបទូលថា ព្រះអង្គមិនគួរប្រញាប់ប្រញាល់ធ្វើពិធីបូជាយញ្ញនេះទេ គួរតែស្តេចយាងទៅគាល់ព្រះទសពលសម្មាសម្ពុទ្ធសិន ព្រោះក្នុងលោកនេះព្រមទាំងទេវលោក គ្មានបុគ្គលណា គ្មានព្រាហ្មណ៍ណា យល់ដឹង ហេតុការណ៍ជ្រៅជ្រះច្បាស់ប្រាកដ ដូចជាព្រះពុទ្ធទេ។ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ អាចនឹងជួយដោះស្រាយបាន ឬក៏អាចនឹងដោះស្រាយរឿងដែលធ្ងន់ឲ្យស្រាលបាន។តាមការណែនាំរបស់ព្រះនាងមល្លិកាទេវីព្រះបាទបសេនទិកោសល ស្តេចយាងទៅគាល់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធក្រាបបង្គំទូលថ្វាយ នូវសុបិននិមិត្តទាំឡាយ១៦ប្រការ ដោយសព្វគ្រប់។ព្រះចមភពសម្មាសម្ពុទ្ធ ត្រាស់តបថា មហាបពិត្រហេតុការណ៍ដ៏អាក្រក់នេះ នឹងកើតមានពិតប្រាកដណាស់តែមិនមានចំពោះព្រះអង្គ និង ដែនដីរបស់ព្រះអង្គទេ នឹង កើតមានដល់មនុស្សលោកទូទៅ និង ដល់សាសនារបស់ព្រះតថាគត ក្នុងអនាគតកាលនោះ។មហាសុបិន ១៦ រូបការ ១-ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ទូលបង្គំឃើញសុបិននិមិត្តដូចនេះ មានគោឧសភ៤ពណ៌ដូចផ្កាអញ្ជ័ន រត់បក់រពីទិសទាំង៤ សំដៅត្រង់មកកាន់វាលមេរុ ធ្វើអាការះដូចជានឹងជល់គ្នា លុះមហាជនឃើញហើយមកប្រជុំគ្នានឹងមើលគោជល់គ្នា គោឧសភទាំង៤នោះ ក៏សំដែងអាការះហាក់បីដូចជានឹងជល់គ្នា បន្លឺសំឡេងខ្ទរខ្ទារអួតដាក់គ្នារោទ៍អឹងកង ហើយក៏បែកគ្នាត្រឡប់ទៅវិញ ដោយមិនបានជល់គ្នាទេ។តើសុបិននេះ នឹងកើតមានផលដូចម្តេចដែរ។ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ត្រាស់តបថា មហាបពិត្រ ផលនៃសុបិនតាំងនៅក្នុងទសពិធរាជធម៌ នាម៉ឺនមុខមន្រ្តី អ្នករាជការ អ្នករដ្ឋការមិនប្រកាន់ធម៌មិនគោរពច្បាប់ ប្រជារាស្រ្តមិនមានសីលធម៌ សូម្បីសមណជីព្រាហ្មណ៍ ក៏មិនប្រព្រឹត្តធម៌វិន័យដែរ បុណ្យកុសលសាបរលាបទៅបាបអកុសលចេះតែចម្រើនឡើង ស្រុកទេសនឹងកើតវិប្បរិតផ្សេងៗកើតចំបាំងរាំងជល មេឃមីអួរអាប់ ខ្លៅងងឹតជុំជិត មកពីទិសទាំង៤ហាក់ដូចជានឹងធ្លាក់ភ្លៀង ប៉ុន្តែអត់មានភ្លៀងធ្លាក់សោះដូចជាគោឧសភ មានអការះដូចេជានឹងជល់គ្នា តែមិនបានជល់គ្នាដូចនោះដែរ។ធម៌ដែលគួរគិត មានភ្លៀង អត់ភ្លៀង មិនទៀងទៅតាមច្បាប់ធម្មជាតិ ច្បាប់ព្រះត្រៃលក្ខណ៍។ស្រុកទេសពីដើម ក៏មានភ្លៀង រាំងភ្លៀង ស្រុកទេសឥឡូវ ក៏មានភ្លៀងរាំងភ្លៀង ស្រដៀង គ្នាដែរ។ប៉ុន្តែ មនុស្សឥឥឡឥឡូវ មិនសូវកាន់ធម៌ មានលោភៈ ទោសៈ មោហៈ ច្រើនជាងមនុស្សពីដើម អំពើរបស់អ្នកមានកិលេសអស់នោះ អាចធ្វើឲ្យចង្វាក់នៃការមិនទៀងកាន់តែញឹកកាន់តែខ្លាំងឡើងថែមទៀត។ឧទាហរណ៍ ការសាកល្បងគ្រាប់បែកបរមាណូផ្សេងៗ ការកាប់ព្រៃឈើ។ល។ទាំងអស់នេះអាចធ្វើឲ្យធម្មជាតិប្រែប្រួល មានឥទ្ធិពលដល់ការរាំងភ្លៀង ឬមានភ្លៀង មានទឹកជំនន់បានដែរ។សព្វថ្ងៃនេះ ស្រុកខ្មែរយើងគេកំពុងតែកាប់ព្រៃឈើអស់ច្រើនពេកណាស់កាប់ឈើពាយអស់ ទាល់តែពួកបរទេសខ្លៈគេភ័យគេជួយរកឧបាយទប់ទល់ម្លឹងហើយខ្មែរខ្លួនឯង ត្រឡប់ប្រឹងកាប់ឈើទ្វេឡើងថែមទៀតរហូតដល់ឆ្លៀតកែច្បាប់ដែលធ្លាប់តែដាក់ព្រៃឈើក្នុងក្រសួងកសិកម្មមកនៅក្រោមក្រសួងការពារប្រទេសវិញនេះជាការមួយចម្លែងគួរឲ្យគិត.....។២-ព្រះបាទបសេនទិកោសលក្រាបទូលសុបិនទី២ថាបពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើនទូលព្រះបង្គំបានឃើញដើមឈើតូចៗគុម្ភឈើតូចៗកំពស់១ចំអាមខ្លៈកំពស់១ហត្ថខ្លៈមានផ្កាមានផ្លែទៅតាមគ្នាតើសុបិននេះនឹងប្រាកដផលដូចម្ដេចដែរ?ព្រះពុទ្ធជាម្ជាស់ត្រាស់តបថាមហាបពិត្រក្នុងអនាគតកាលវែងឆ្ងាយឯនោះមនុស្សលោកមានសីលធម៌ទ្រុធទ្រោមមានកិលេសចំរើនឡើងមានរាគៈសេចក្តីត្រេកត្រអាលស្រើបស្រាលកាន់តែខ្លាំងឡើងកុមារីមានវ័យក្មេងៗចេះទដាក់ទងស្នេហាជាមួយបុរសមានរដូវមានផ្ទៃពោះតាំងពីតូចៗទៅតាមគ្នា។ការដែលកុមារីតូចៗមានរដូវដូចដើមឈើតូចៗមានផ្កាកុមារីមានបុត្តធីតាដូចដើមឈើតូចៗមានផ្លែដូចនោះដែរ។ ធម៌ដែលគួរគិត មនុស្សបុថុជ្ជនមានកិលេសក្រាស់ស្រាប់ទៅហើយបន្ថែមទៅលើនេះទៀតមានមនុស្សអប្រិយមួយចំនួនឆ្លៀតសប្បាយឆ្លៀតរកចំណេញលើឈាមមលើទឹកភ្នែកអ្នកដ៏ទៃខំផ្សព្វផ្សាយតុបតែងអូសទាញធ្វើឲ្យមនុស្សកាន់តែស្រើបស្រាលខ្លាំងឡើងអ្នកខ្លះត្រូវគេចាប់បង្ខំចាប់រំលោភចាប់ពង្រត់យកទៅធ្វើពេស្យាកម្មមិនត្រឹមតែកុមារីទេមានកុមារាផងដែរនាំឲ្យស្រុកទេសរឹតតែមានបព្ហាស្មុគ្រស្មាញថែមទៀតអ្នកដឹកនាំជាតិគួរចាប់អារម្មាណ៍ផង។៣-ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក្រាបទូលសុបិនទី៣ថាបពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើនទូលព្រះបង្គំបានឃើញមេគោធំៗមកសុំបៅទឹកដោះពីកូនគោតូចៗដែលទើបនឹងកើតក្នុងថ្ងៃនេះតើសុបិននេះនឹងប្រាកដផងដូចម្តេចដែរ?ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់តបថាបពិត្រក្នុងអនាគតកាលមនុស្សនឹងលះបង់ជេដ្ឋាបចាយិកកម្មគឺការគោរពឪនលំទោនដល់ចាស់ទុំត្រកូលរៀមច្បងសូម្បីតែមាតាបិតារបស់ខ្លួនក៏គេមិនសូវគោរពបូជាដែរគេចង់ឲ្យសំពត់អាវបាយទឹកនំចំណីគេឲ្យគេមិនចង់គេធ្វើព្រងើយស្រេចនឹងចិត្តគេ។មនុស្សចាស់ៗមាតាបិតាដែលធ្វើការងារចិញ្ចិមជីវិតខ្លួនទើបគេឲ្យចំណីអាហារបរិភោគដូចជាមេគោធំៗសុំបៅដោះកូនគោតូចៗដូចនោះដែរ។ធម៌ដែលគួរគិត កូនមិនចិញ្ចិមមាតាបិតាចាប់មានខ្លះៗតាំពីសម័យព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់គង់ព្រះជន្ម(ធរមាន)នៅម្លេះ។មានដំណាលថាក្នុងក្រុងសាវត្ថីមានព្រាហ្មណ៍ចាស់ម្នាក់(បរិជិណ្ណព្រាហ្មណ៍)មានកូនប្រុស៤នាក់គាត់បានចែកទ្រព្យឲ្យគេក្នុងកូនម្នាក់ៗ១សែនកហាបណៈក្រោយពីនាងព្រាហ្មណីជាភរិយាស្លាប់ទៅតាព្រាហ្មណ៍នៅសល់ទ្រព្យ៤សែនកហាបណៈទៀត។កូនគេគិតគ្នាថាបើឪពុករកប្រពន្ធទៀតទ្រព្យទាំងអស់នឹងបានទៅជាប្រពន្ធដូចនេះយើងត្រូវអញ្ជើញគាត់មកនៅជាមួយហើយស្នើសុំឲ្យគាត់ចែកទ្រព្យដែលនៅសល់ទាំងអស់មកទៀត.....។តាព្រាហ្មណ៍ចាស់ក៍លក់ខ្លួនព្រមធ្វើតាមកលឧបាយរបស់កូនមែនគាត់នៅជាមួយកូនច្បងបាន១អាទិត្យកូនប្រសារក៏និយាយឡើងថាឪចែកទ្រព្យស្មើតែគ្នាប៉ុន្តែនៅតែផ្ទះខ្ញុំប្រហែលជាមិនដឹងផ្លូវទៅកាន់ផ្ទះកូនខ្ញុំឯទៀតទេចលទៅគាត់ក៏ចុះពីផ្ទះនេះទៅរកផ្ទះកូន១ទៀតគេក៏និយាយតែរបៀបនេះគ្រប់តែផ្ទះទីបំផុតគាត់ក៏ត្រូវចុះចេញពីផ្ទះកូនដើរសុំទានគេស៊ីដូចជាសេះចាស់ដែលគេបោះបង់ចោលដូចនោះ។នេះជាមេរៀនមួយមាតាបិតាត្រូវចេះលៃលកកំចាក់កៅអួវទាំងអស់ប្រយ័ត្នបោសគូថ....។សូមជម្រាបបន្ថែមថាមាតាបិតាត្រូវកែទំលាប់ខ្លះកុំអាងថាខ្លួនជាបុព្វការីហើយមានតណ្ហាចេះតែទាមទារអនន្តគុណពីកូនកុំចេះតែនិយាយរអ៊ូរទាំមិនឈប់ឈរច្រើនពេកព្រោះកូនចៅឥឡូវគេប្រកាន់ថាគេធំហើយ គេចេះដឹងច្រើនហើយត្រូវទុកឲ្យគេដោះស្រាយខ្លួនគេខ្លះចុះ។រីឯកូនចៅវិញកុំមានវិជ្ជាច្រើនជ្រុលរហូតដល់អវិជ្ជាបិទបាំងមិនឲ្យឃើញគុណមាតាបិតាប្រយ័ត្នមានវិប្បដិសារីស្តាយក្រោយព្រោះក្នុងលោកនេះគ្មានព្រះព្រហ្មណាមកបង្កើតយើងទេព្រះព្រហ្មគឺមាតាបិតានេះជាអ្នកប្ឪង្កើតយើងខុសឆ្គងល្ងង់ខ្លៅម្តេចម្តា កុំប្រមាថគាត់ប្រយ័ត្នឲ្យមែនទែនគ្មានអ្វីជួលជុលវិញបានទេ។ ៤-ព្រះបាទបសេនទិកោសលក្រាបទូលសុបិនទី៤ថាបបិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើនទូលព្រះបង្គំបានឃើញពួកគេបោះបង់ចោលគោធំៗដែលមានកម្លាំងល្អៗមានការហ្វឹកហាត់ស្ទាត់ជំនាញហើយគេមិនយកទៅទឹមបរទេះទេគេចូលចិត្តទឹមតែគោក្មេងតូចៗដែលមិនទាន់ស្ទាត់ជំនាញទៅវិញគោក្មេងតូចៗអស់នោះវាអូសរទេះមិនរួចវារលាស់នឹមចោលហើយឈរនៅស្ងៀមរទេះក៏ត្រូវតាំនៅនឹងមួយកន្លែងទៅមុខពុំរួចតើសុបិននេះនឹងប្រាកដផលដូចម្តេចដែរ?ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់តបថាមហាបពិត្រក្នុងអនាគតកាលអ្នកដឹកនាំប្រទេសជាតិគេមិនតែងតាំងអ្នកប្រាជ្ញរាជបណ្ឌិតអ្នកចេះ អ្នកដឹង ឲ្យទទួលមុខតំណែង ឬ កាន់ការមានមុខនាទីអ្វីសំខាន់ទេ គេយកតែគ្នាគេ គេជ្រើសរើសតែក្មេងៗមិនទាន់មានការពិសោធន៍ឲ្យធ្វើការជំនួសចាស់ៗវិញ ពួកក្មេងៗទៅមុខមិនរួចការងារក៏គាំង។ពួកចាស់ៗ អ្នកប្រាជ្ញ រាជបណ្ឌិតក៏អាក់អន់ចិត្តព្រោះគេទុកពួកខ្លួននៅក្រៅបញ្ជី ម្លោះហើយប្រទេសជាតិខ្វះសាមគ្គីទៅមុខមិនរួចរឹតតែចុះដុនដាបជាលំដាប់ទៅ.......។ធម៌ដែលគួរគិតសព្វថ្ងៃនេះប្រទេសមួយចំនួនដោយឡែកពួកប្រទេសមិនជឿនលឿនដូចប្រទេសខ្មែរជាដើមគេនាំគ្នាធ្វើការតាមទំនងនៃមហាសុបិនរបស់ព្រះបាទបសេនទិកោសលនោះហើយ។គេមិនសូវរើសមនុស្សយកធ្វើការតាមសមត្ថភាពតាមចំណេះវិជ្ជាប៉ុន្មានទេគេច្រើនគិតគួរដល់គ្រួសារបក្សពួកឬមនុស្សជំនាន់ថ្មី។ឯមនុស្សជំនាន់ចាស់គេថាកែមិនកើតទេ....ត្រូវតែយកក្មេងៗជំនាន់ថ្មីទើបស្អាតស្អំ។រឿងគ្រួសារ និង បក្សពួកក៏យាងនោះដែរគេថាបើយកមនុស្សមិនមែនគ្រួសារឬបក្សរបស់គេតើទុកចិត្តដូចម្តេចកើត?សូម្បីតែក្នុងបក្សជាមួយគ្នាបើអ្នកឯងមិនចេះអែបអបរេរាន រេរាយ ក៏ត្រូវតែបង្អង់សិនដែរ។ចំពោះអ្នកដែលឥតមានបក្សពួកជាមួយគេសោះកុំសូវសង្ឃឹមពេក យូរៗទើបមានគេរើសអ្នកចេះទៅបម្រើអ្នកប្រសប់ដើម្បីធ្វើតាមបង្អាប់គេតែប៉ណ្ណោះ។បើការងារជាតិក្លាយទៅជាសម្បត្តិរបស់គ្រសាររបស់បក្សទៅហើយរទេះមុខជាមិនជាទៅមុខប៉ុន្មានទេហើយសាមគ្គីភាពជាតិក៏មិនរឹងមាំដែរ។ហេតុនេះត្រូវតែមានសេចក្តីស្មោះត្រង់ត្រូវតែបើកទូលាយត្រូវតែប្រមូលគ្រប់កម្លាំងទាំងអស់ទើបអាចកសាងការពារជាតិបាន។៥-ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក្រាបទូលសុបិនទី៥ថាបពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើនទូលព្រះបង្គំបានឃើញសេះមួយមានមាត់ពីរមហាជនយកស្មៅបញ្ចុកមាត់ទាំងពីរនៃសេះនោះមាត់ទាំងពីរនោះក៏ចេះ តែស៊ីស្មៅទាំងពីរចំណែកនោះទៅតើសុបិននេះនឹងប្រាកដផលដូចម្តេចដែរ?ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់តបថាមហាបពិត្រក្នុងកាលអនាគត អ្នកដឹកនាំប្រទេសមិនតាំងនៅក្នុងធម៌រមែងតែងតាំងក្នុងធម៌ រមែងតែងតាំងមនុស្សដែលលុះក្នុងអំណាចនៃអំណាចនៃអគតិធម៌ឲ្យធ្វើជាចៅក្រមនោះមិនធ្វើតាមច្បាប់ទេបែជាស៊ីសំណូកសូប៉ាន់ដើមចោទក៏ស៊ីចុងចម្លើយឲ្យក៏ស៊ីស៊ីតែទាំងពីរខាងដល់ពេលកាត់សេចក្តីកាត់តែផ្តេសផ្តាសតាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួនម្លោះហើយប្រជាជនកើតទុក្ខលំបាកក្តៅក្រហាយ ជាអនេកប្បការ។ ធម៌ដែលគួរគិត បើតាមព្យព្ជានៈមានតែពួកតុលារការពួកចៅក្រមទេដែលអាចប្រព្រឹត្តដូចនេះទៅកើតប៉ុន្តែតាមអត្ថវាហាក់ដូចជាមិនដូចជាមិនដូចនោះទេអ្នករាជការណាអ្នករដ្ឋការណក៏ដោយសូម្បីផ្នែករដ្ឋបាលក៏ដែរបើសាច់រឿង
របស់គេវាមានទំនងហើយគេអាចលៃលកធ្វើបានដូចបានគ្នា។មានរឿងចំលែកមួយស្រដៀងនឹងមហាសុបិននេះគឺរឿងនាយករដ្ឋមន្រ្តីខ្មែរសម័យបច្ចុប្បន្នមានដល់ទៅពីរូប
នាយករដ្ឋមន្រ្តីទី១ ទី១នាយករដ្ឋមន្រ្តីទី១ទី២។ពួកបរទេសគេថា....ធ្វើការមិនកើតទេ
ប៉ុន្តែខ្មែរខ្លះគេថាមានពីនាក់អីចឹងល្អរួបរួមគ្នាល្អណាស់....គិតឆ្លងទៅធ្វើជាដន្លងគ្នាទៀតផងប៉ុន្តែមិនបានយូរប៉ុន្មានថ្ងៃខែផងរឿងសាមគ្គីគ្នាល្អណាស់ហ្នឹងវាធ្វើឲ្យគេដឹងឮពេញអស់ម៉ាក្រោមមេឃទៅហើយ
ខ្ញុំគ្មានអ្វីបញ្ជាក់បន្ថែមទេគ្រាន់តែធ្វើការកត់ចំណាំទុកថាវាមានពីស្រដៀងគ្នានឹងមាត់សេះក្មុងមហសុបិនបេះបិតតែម្តង។ ៦- ព្រះបាទបសេនទិកោសល ក្រាបទូលសុបិនទី៦ថាបពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន
ទូលព្រះបង្គំបានឃើញ មហាជនជូតខាត់ថាសមាសមានតម្លៃរាប់សែនកហាបណះ
ហើយយកទៅឲ្យឆ្កែចចកចាស់ប្រាប់វាឲ្យជុះនោមដាក់ថាសមាសនោះចុះឆ្កែចចកវាក៏ជុះនោមដាក់ថាសមាសនោះទៅ
តើសុបិននេះកៀនឹងប្រាកដផលដូចម្តេចដែរ? ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ត្រាស់តបថាមហាបពិត្រក្នុងអនាគតកាលអ្នកដឹកនាំប្រទេសជាតិគេមិននិយមរាប់អានអ្នកកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ទេគេមិនតែងតាំងឲ្យមានបុណ្យសក្តិអ្វីទេគេនិយមរាប់អានតែអ្នកកើតក្នុងត្រកូលទាបម្លោះហើយអ្នកដែលធ្លាប់មានពូជពង្សត្រកូលខ្ពស់ពីដើមក៏ធ្លាក់ខ្លួនទៅជាក្រលំបាកមិនអាចចិញ្ញឹមជីវិតបានហើយនាំគ្នាយកកូនក្រមុំរបស់ខ្លួនទៅប្រគល់ឲ្យអ្នកមានបុណ្យសក្តិដែលជាអ្នកមានត្រកូលទាបនោះប្រៀបដូចជាមហាជនយកថាសមាសឲ្យឆ្កែចចកចាស់ជុះនោមដូចនោះដែរ។
ធម៌ដែលគួរគិត លទ្ធិកុម្មុយនិស្តគេចាត់អ្នកកើតក្នុងត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ចូលក្នុងវណ្ណះជិះជាន់ហេតុនោះហើយបានជាគេមិននិយមរាប់អានមិនតែងតាំងឲ្យមានបុណ្យសក្តិដើម្បីទទួលខុសត្រូវអ្វីទេ...។សេចក្តីពិតរឿងអាក្រក់មិនជាប់ទាក់ទងនឹងជាតិត្រកូលទេត្រកូលខ្ពស់អាក្រក់ក៏មានល្អក៏មានដែរឯត្រកូលទាបក៏ដូចគ្នាមិនមែនសុទ្ធតែល្អទាំងអស់ទេ
អ្នកខ្លះបានកាន់អំណាចទៅអាក្រក់ជាងគេជិះជាន់ជាងគេទៅទៀត ព្រោះអ្វី? ព្រោះមនុស្សវាមានកិលេស លោភោ ទោសោ មោហោ
ដូចគ្នានៅឡើយ។វិធីដែលល្អជាងគេគឺការជ្រើសរើសមនុស្សដោយវិធីបោះឆ្នោតដោយសេរីដោយយុត្តិធម៌.....ប៉ុន្តែកុំប្រើវិធី៤សន្លឹកស្រុកដែលល្មោភអំណាចបែបច្រើនជាង៤សន្លឹកផង។ស្រុកជឿនលឿនសូម្បីតែរើសមេឃុំក៏គេប្រើវិធីបោះឆ្នោតត្រឹមត្រូវយុត្តិធម៌ដែរនរណាចង់បានតំណែងត្រូវខំប្រឹងបម្រើរាស្រ្តមិនមែនខំជិះជាន់ទេ។
៧-ព្រះបាទបសេនទិកោសលក្រាបទូលសុបិនទី៧ថាបពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើនទូលព្រះបង្គំបានឃើញបុរសម្នាក់អង្គុយវេញខ្សែលើម៉ាមានឆ្កែចចកញីមួយ
